Zmarł profesor Oskar Czarnik

Z żalem informujemy, że 7 lutego 2026 roku zmarł profesor Oskar Czarnik, literaturoznawca, badacz polskiej kultury literackiej XX w., członek Wydziału I TNW.

Oskar Stanisław Czarnik urodził się 27 grudnia 1937 roku we Lwowie. Był absolwentem Wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, doktorem i doktorem habilitowanym nauk humanistycznych, a od 2003 roku profesorem nauk humanistycznych.

W młodości pracował jako nauczyciel w Liceum Ogólnokształcącym w Tłuszczu, w Zespole Szkół Zawodowych przy Tarchomińskich Zakładach Farmaceutycznych Polfa. Następnie był pracownikiem Centrali Importowo-Eksportowej CIECH w Warszawie, a także redaktorem w Wydawnictwach Handlu Zagranicznego w Warszawie i nauczyciel w Technikum Odzieżowym w Warszawie.

Przez wiele lat pracował w Bibliotece Narodowej, gdzie pełnił m.in. funkcję kierownika Instytutu Książki i Czytelnictwa. W późniejszych latach był związany z Uniwersytetem Łódzkim i Akademią Świętokrzyską w Kielcach.

Profesor O. Czarnik zasłynął jako badacz literatury XIX i XX wiecznej, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw i książki polskiej na obczyźnie oraz prasy.

Jego publikacja – W drodze do utraconej Itaki. Prasa, książki i czytelnictwo na szlaku Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich (1940–1942) oraz Armii Polskiej na Wschodzie i 2. Korpusu (1941–1946) otrzymała nagrodę za najlepsze opracowanie naukowe roku 2012 dotyczące kultury i literatury na emigracji im. Włady Majewskiej Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie.

W latach dziewięćdziesiątych prof. O. Czarnik organizował zbiórki książek dla Polaków zamieszkałych na Wschodzie.

Był uczestnikiem opozycji antykomunistycznej, członkiem NSZZ „Solidarność”, internowanym w czasie stanu wojennego. Za swoją działalność został w 2014 roku odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności.

Prof. Czarnik angażował się w działalność społeczną na rzecz lokalnej wspólnoty. W latach 1990–1994 przewodniczył Radzie Miejskiej w Kobyłce. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Miasta Kobyłka. Napisał wiele publikacji poświęconych miastu. W 2005 roku odznaczony został tytułem Honorowego Obywatela Miasta Kobyłka.

Szczególnie bliska jego sercu była działalność związana ze Lwowem, w którym się urodził. Był członkiem i współzałożycielem Instytutu Lwowskiego, autorem licznych artykułów do „Rocznika Lwowskiego”. Utrzymywał relacje z twórcami i zabiegał o wydawanie i promowanie pisarzy kresowych.

Członkowie Wydziału I TNW zapamiętają prof. Oskara Czarnika jako stałego uczestnika posiedzeń, bardzo miłego, życzliwego rozmówcę i wspaniałego prelegenta, który potrafił w sposób niezwykle interesujący mówić o szkolnictwie polskim w Iranie w latach czterdziestych XX wieku.

__
Fot. z archiwum prywatnego Agnieszki Czarnik-Szymańskiej.